1 results listed
Marshall Yardımı ve Truman Doktrininin Türk-Amerikan ilişkilerinde dönüm
noktaları oldukları bilinmektedir. Ancak Türk-Amerikan ilişkilerinin ağırlıklı olarak
1950 sonrası dönemi incelenmeye tabi tutulmuştur. Bu açıdan 1947-1950 yılları
arasında olanlar daha derinlemesine incelenmeyi hak etmektedir. Amerika merkezli
Rockefeller Vakfının Türkiye’ye yönelik faaliyetleri 1950 sonrası yoğunluk kazansa da
aslında Vakıf temsilcisi John Marshall Türkiye’deki ilk ziyaretini 1948 senesinde
gerçekleştirmiştir. Bu ziyaretin kayıtlı raporları ilgi çekici görüşmeler ve
değerlendirmeler içermektedir.
Marshall'ın ziyaretine Amerikan konsolosluğunda başladıktan sonra görüşmelerine
İstanbul ve Ankara üniversitesinden hocalar ve çeşitli yazarlar ile devam eder. Bu
ziyaretlerinde Rockefeller Vakfının olası faaliyet alanlarını tespite çalışır.
Akademisyenlerin Marshall ve Rockefeller Vakfından farklı beklentileri olur. Fuat
Köprülü, Süheyl Ünver, Ömer Celal Sarç, Adnan Adıvar gibi meşhur isimler de
görüşmeciler arasında yer alırlar. Burada önemli bir nokta Marshall'ın ziyaretleri
esnasında henüz Cumhuriyet Halk Partisi iktidarı olmasıdır. Görüşmeler CHP’nin
Amerikan yanlısı siyaseti hakkında da ipuçları vermektedir. Rockefeller Vakfı’nın
Türkiye’de faaliyetlerine hız vermesi için gerekli ortamın hazırlandığı
anlaşılmaktadır.
Marshall’ın görüştüğü Amerikan yetkililer arasında dikkat çeken bir isim de Mortimer
Graves’tir. Graves’e göre Amerika’nın Türkiye’de özellikle kültürel sahada yapılacak
faaliyetler bulunmaktadır. Tercüme ve basım yayının geliştirilmesi, eski eserler
korunması ve araştırma faaliyetlerinin desteklenmesi önerilmiştir. John Marshall ile
bu çerçevede bir mutabakata vardıklarını söylemek mümkündür. Marshall bu
çerçevede Türkiye’de basılan romanları, dergileri inceleyip ve olası araştırma
olanaklarını tespit etmeye çalışır.
John Marshall’in ziyaretleri bireysel görüş alışverişinden öte Türkiye’nin Amerika ile
kurmakta olduğu yeni ilişkinin temellerini yansıtmaktadır. Bu açıdan Türkiye’ye
yaptığı ilk ziyaretler daha yakından incelenmeyi hak etmektedir.
International Congress of Human and Social Sciences Research
İTOBİAD
Ali ERKEN