XI. Yüzyıl Mûsikîşinas Adabı “Kemâlü Edebi’l-Gına Örneği”
AbstractMûsikî nazariyatına dair geçmişte yazılmış edvar ve risâleler müzikolojik çalışmalara kaynaklık etmesi bakımından önem arzetmektedir. Özellikle XI-XIII yüzyılları arası mûsikî nazariyatı telifi bakımından durgun dönem olarak kabul edilmektedir. İbn Sina (ö. 1037) ve talebesi İbn Zeyle’den (ö. 1048) ile aynı dönemde yaşadığı tahmin edilen Hasan b. Ahmed b. Ali el-Kâtib (ö. XI. yüzyılın ilk yarısı) tarafından kaleme alınan Kemâlü Edebi’l-Gınâ adlı ansiklopedik eser karanlık dönem olarak düşünülen dönemde ortaya çıkmıştır. Kemâlü Edebi’l-Gınâ bu bakımdan kuzey Suriye bölgesinde telif edilen ve Safiyyüddin Urmevî (ö. 1294) dönemine kadar mûsikî yapısının anlaşılması bakımından kıymetlidir. Hem nazarî hem de amelî mûsikînin inceliklerinin anlatıldığı bu eser kısaca sesin tanımı, sesin oluşumu, ses oranlarının ne zaman bulunduğu, insanda ses, perde, nağme, aralıklar, aralık çeşitleri, cins ve çeşitleri, cem’ ve çeşitleri, tarika, lahinlerin çeşitleri, faziletleri, lahinlerin manası, lahinler ile ilgili terimler, lahin-güfte ilişkisi, lahin-felek-nefis ilişkisi, îkâ tanımı ve çeşitleri, îkâya ait terimler, lahinlerin tertibi, mûsikişinas vasıfları, icrada yapılması gerekenler, bestekâr vasıfları, mûsikîşinasın imtihan edilmesi, lahinlerde hırsızlık, boğaza faydalı-zararlı şeyler, boğaz terimleri, dinleyicinin özellikleri ve enstrumanlara dair konuları içermektedir. Bu çalışmada eser ve yazar hakkında bilgiler verildikten sonra mûsikîşinas adâbına dair görüşlerinin yer aldığı konular ele alınacaktır.