1916 Olayları ve Kazak Edebiyatına Yansımaları
AbstractHer milletin hayatında iz bırakan olaylar vardır. Çok geniş bir coğrafyada hüküm süren Türk toplulukları dahayat sürdükleri yerlerde iyi ve kötü olaylar yaşamış veya yaşamak zorunda kalmışlardır. Kazak Türkleri de bazı dönemlerde hiçbir milletin maruz kalmak istemediği sıkıntılar ile karşı karşıya kalmışlardır. Özellikle Çarlık Rusya’sının bölgeyi işgali ile başlayan sıkıntılar Birinci Dünya Savaşı sürecinde zirveye ulaşmış ve halkın yaşama dair ümitlerini yok edecek gelişmelere sebep olmuştur. Bu gelişmelerin en önemlilerinden birisi de Birinci Dünya Savaşı’ndaki kayıplarını telafi etmek isteyen Çarlık Rusya’sının Türkistan coğrafyasında eli silah tutan herkesi cephe gerisinde görev almaları noktasında zorunlu göreve tabi tutmasıdır. Bu durum 1916 başkaldırısının başlaması ve bağımsızlık hareketine dönüşmesine vesile olur. Özellikle 1916 yılına kadarki süreçte Çarlık Rusya’sı ekonomik, sosyal, askeri ve eğitim alanlarında uyguladığı politikalar ile bölge halkını her konuda çaresiz bırakır. Halka yüklediği ağır vergiler ile halka ait toprakların ellerinden alınıp Rus köylüsüne verilmesi gibi konuların yanında kültür, din ve dil olarak farklı bgeleneklere sahip olan Rusların kendi milli kimliklerini halka dayatma çabaları ise toplumu yıldırır. Bütün bunların yanında devam eden işgal politikaları da halkta ciddi bir nefret birikimi meydana getirir. Bu nedenle 1916 olaylarının gerekçesi olan askere alma hadisesi başkaldırının fitilini ateşleyen bir sebep olur. Bahse konu başkaldırıyı Çarlık Rusya’sı sert askeri tedbirler ile bastırır. Bu olay yüz binlerce insanın katledilip milyonlarcasının da sürgün edilmesi ile son bulur. Bu nedenle halkın büyük zorluklarla karşı karşıya kalmasına sebep olan 1916 olayları yaşandığı dönemde aydınların eserlerinde en çok yer bulan konuların başında gelir. Bu bildiride de tarihe “Ürkün Olayı” olarak yer edinmiş olan 1916 Olayları ve bu olayların Kazak aydınlarının eserlerine yansımaları ele alınacaktır.