Mağcan Cumabayulı'nın ‘Künşığıs’ Adlı Şiirinde Doğu Sembolü
AbstractEdebî eserler içerisinde özellikle şiirler, içerisinde doğdukları dönemin düşünce ve duygu dünyasından ‘edebî akım’lar marifetiyle etkilenir. Şiirin hem içeriğini hem tekniğini etkileyen akımlardan biri olan sembolizm XIX asrın sonunda Avrupa’da ortaya çıkar. Kendisinden önce gerçeği duyuların ve tecrübenin sınırlarına indirgeyen realizm ve natüralizme tepki olarak Aydınlanma döneminin de etkisiyle doğan sembolizm Avrupa dışında da etkili olur. Modern Kazak edebiyatının kurucu isimlerinden Cumabayulı Rus edebiyatı üzerinden tanıdığı sembolizm akımını özellikle son dönemde yazdığı şiirlerinde yaygın sembolistlerinden etkilenen Cumabayulı, sembolizmi gerçeğe sırtını dönmek için kullanmaz. Zengin telkin ve çağrışım imkânlarıyla semboller onun şiirinde gerçeğin okuyucu tarafından tüm boyutlarıyla hissedilmesini sağlar. Şairin I. Dünya savaşı sırasında yazdığı ‘Künşığıs’ başlıklı şiirinin merkezinde yer alan iki sembolden biri olan ‘Doğu’ sadece bir yön adı olarak kullanılmaz. Bu kavram, şair tarafından kelime manasının dışında özgün bir içerikle yeniden inşa edilerek sembolleştirilir. Doğu; şiirde kişileştirilerek bir tutumun, duruşun, kültürün, düşüncenin temsilcisi hâline getirilir. Şiirde Batı ile temsil edilen ve dünyayı kana bulayan tüm kötülük odaklarına karşılık Doğu, bu kötülük odaklarının bile iyiliği için çaba gösteren tabiatı bakımından iyi olan bir medeniyettir. Mağcan, Rus mezalimi altındaki Kazak halkının derdi kadar, bütün dünyayı kasıp kavuran sömürgeci anlayışı Batı sembolü ile gözler önüne sererken çarenin de tarihi ve kültürü bakımından zulüm ve sömürüye hiç tevessül etmeyen Doğunun yeniden ayağa kalkması olduğuna işaret eder. Tekniği ve içeriği yönüyle Kazak şiirinin modern örneklerinden biri olan ‘Künşığıs’ şiirinde şair, çevresinde olup bitenlere karşı insanî ve millî bir tutum içerisindedir.