II. Abdülhamit Dönemi İstanbul’unda Ramazan Eğlenceleri: Şehzadebaşı Piyasası
AbstractOn dokuzuncu yüzyılın son çeyreğinde Şehzadebaşı semti, Ramazan etkinlikleriyle özdeşlemiş ve önemli bir eğlence mekânına dönüşmüştür. Şehzadebaşı semtinin 1880’ler itibarıyla yoğun ilgi görmesinde yeni çayhane ve kıraathanelerin açılması, tiyatro faaliyetlerinin çeşitlenmesi ve Ramazan ayının bahar ve yaz mevsimlerine denk gelmesi etkili olmuştur. Şehzadebaşı, farklı sosyal sınıflardan kimselerin eğlenmek, keyifli vakit geçirmek ve sosyalleşmek için geldikleri bir muhittir. Şehzadebaşı’nda Vezneciler’den Saraçhanebaşı’na kadar uzanan güzergâh üzerinde yayaların gezintisini tanımlamak için dönemin kaynaklarında piyasa tabiri kullanılmaktadır. Şehzadebaşı’nın Ramazan eğlencelerinin toplumun farklı kesimlerinden insanların yoğun ilgisine mazhar olmasının nedeni burada sunulan eğlence çeşitliğidir. Burada cadde boyu gezinti yapmak, karagöz, meddah, ortaoyunu, sirk gösterilerini ve at cambazlarını izlemek, kahvehane ve çayhane gibi mekânlarda musiki eşliğinde keyifli vakit geçirmek ve meşrebine göre tiyatro ve sinema gösterileri izlemek mümkündür. II. Meşrutiyet döneminde ise Şehzadebaşı’ndaki Ramazan eğlencelerine yönelik algılar değişmeye başlamış, dini ve muhafazakâr çevreler eğlenceleri din dışı olmakla itham ederken, reform yanlıları buradaki eğlenceyi modern, medeni ve Batılı eğlence anlayışına ters bulmaya başlamıştır. Şehzadebaşı’nın kalabalık, çok renkli ve sesli eğlenceleri sağlıksız, kaba ve düzensiz görünmeye başlamıştır. Bu bildiride dönemin edebi eserleri ve süreli yayınları üzerinden Şehzadebaşı’nın piyasa olarak tabir edilen eğlence kültürü, 1880’lerden İkinci Meşrutiyet dönemine kadar değişim ve dönüşüm bağlamında dinamik bir süreç olarak incelenecek ve II. Abdülhamit yönetiminin Şehzadebaşı piyasasına yönelik gözetim mekanizmaları ve tutumu irdelenecektir.