Bir Klasik Olan Nesefî Tefsirinde Yûsuf Sûresi/Kıssası
AbstractEbu’l-Berekât en-Nesefî h. VII. asırda Mâverâu’n-Nehr bölgesinde yetişmiş büyük sîmalardan biridir. Siyasî istikrarsızlıkların bulunduğu bir dönemde yaşamasına rağmen fıkıh, kelâm ve tefsir ilimlerine dair eserler vermiş çok yönlü bir âlimdir. Medâriku’t-Tenzîl ve Hakâiku’t-Te’vîl isimli tefsiri gerek fıkıh gerekse kelâm ilmi bakımından son derece önemlidir. Nesefî bu tefsiri, âdeta Ehl-i Sünnet dışında kalan mezheplere cevap vermek amacıyla telif etmiştir. Özellikle Mu’tezile mezhebine cevap vermek için büyük bir çaba sarf etmiştir. Onun tefsiri Zemahşerî’nin el-Keşşâf isimli tefsirin sünnî versiyonu olup aynı zamanda onun bir özetidir. Kıssalar Kur’an’da büyük bir yer tutar. Kur’an’da kıssaların yer alması gerek Hz. Peygamber gerekse müminleri teselli etmek ve aynı zamanda İslâm düşmanlarını tehdit etmek amacıyladır. Bazı peygamberlere ait kıssalar Kur’an’ın farklı yerlerine serpiştirilmiş durumdadır. Fakat Yûsuf kıssası bütün olarak Kur’an’da bir arada geçen bir kıssadır. Nesefî’nin bu kıssayı nasıl yorumladığı bu tebliğimizin konusunu teşkil etmektedir. Nesefî’nin yöntemine uygun olarak bu kıssada dille ilgili izahlara oldukça fazla yer verilmektedir. Dil ve kıraat farklılıklarına dair bilgiler çıkarıldığı takdirde yorum adına tefsirde pek fazla bir şey kalmadığı söylenebilir. Bazen de kıssayla ilgili gereksiz bilgilere yer verilmekte ve Kur’an’ın hidayet yönüyle ilgili olmayan hususlar üzerinde durulmaktadır. Kıssanın tefsirinde rivayetlere de yer verilmekte ancak bu rivayetlerin senetleri ve kaynakları zikredilmemektedir. Rivayetler zikredilirken “ruviye” ifadesi kullanılmaktadır. Kimi yerde çok garip İsrâilî rivayetlere yer verilmesi eserin eleştiriyi hak eden en önemli yönlerindendir. Bu tebliğde bir klasik tefsirden yararlanırken Yûsuf kıssasından hareketle nelere dikkat edilmesi gerektiği üzerinde durulacaktır. Yûsuf sûresi özelinde Nesefî tefsirinin olumlu ve olumsuz yönlerine işaret edilecek ve aynı zamanda günümüz ilim ehli için önemi belirtilecektir.