Gece Çalışmasının İşçi Sağlığı Üzerindeki Etkileri
Abstractİşletmeler, işin süreklilik gerektirdiği veya normal üretim süresinin piyasadaki toplam talebi karşılamaya yetmediği durumlarda faaliyetlerini kesintisiz hale getirerek kârlarını artırmayı ve rekabet avantajı sağlamayı istemektedirler. Çalışma yaşamını alışılmış saatlerin dışına çıkaran bu durum, İtalyanca “vardiya” kelimesiyle kavramsallaştırılmıştır. Terminolojide “işçi postaları” olarak da bilinen vardiya kavramı; günün, gündüz çalışmasıyla birlikte genellikle üç çalışma dilimine ayrılmasını ifade etmektedir. Vardiyalı çalışmada birden çok işçi grubu vardır. Süresini tamamlayan grubun diğer gruba devrettiği iş, kesintisiz devam eder. 4857 Sayılı İş Yasası’nın 69 maddesi, çalışma hayatında gece kavramını; “en geç saat 20.00'da başlayarak en erken saat 06.00'a kadar geçen ve her halde en fazla onbir saat süren dönem” olarak tanımlamış ve gece çalışmasının, günde 7,5 saati aşamayacağını belirtmiştir. Aynı maddenin devamındaki “gece ve gündüz işletilen ve nöbetleşe işçi postaları kullanılan işlerde, bir çalışma haftası gece çalıştırılan işçilerin, ikinci çalışma haftası gündüz çalıştırılmaları suretiyle postalar sıraya konur” hükmü, gece çalışmasının işçiler açısından süreklilik gösteremeyeceğini vurgulamaktadır. Gece çalışmasında, postası değiştirilecek işçi, kesintisiz en az onbir saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz. Gece çalışması, “Sirkadiyen ritim” olarak bilinen ve organizmanın 24 saatlik periyottaki biyokimyasal, fizyolojik ve psikolojik faaliyetlerini düzenleyen mekanizmayı tahrip etmektedir. Doğru zamanda uyumayı ve uyanmayı sağlayan, kan basıncı, kan şekeri, kalp frekansı, vücut sıcaklığı gibi yaşamsal faktörlerin kontrolünde rol alan sirkadiyen ritim, karanlıkta ve uyurken salgılanan melatonin hormonuyla ilişkilidir. Vücudun uyumak istediği ve kendisini onardığı gece saatlerinde çalışmak, sirkadiyen ritmi bozmakta ve hastalıklara neden olabilmektedir. Bu durum, “tehlike penceresi” olarak adlandırılan 01.00-06.00 saatleri arasındaki iş kazalarının da sebeplerindendir. Gece çalışması, işçilerin ailelerindeki rollerini azaltacağı gibi sosyal ilişkilerinde de yabancılaşma, dışlanma gibi olumsuzluklara sebep olacaktır. Bu durumda özel yaşam kalitesi azalan bireyin iş yaşamında motivasyon eksikliği, iş tatminsizliği, tükenmişlik gibi psikolojik sorunlarla karşılaşması muhtemeldir. Bu çalışma; gece çalışması kavramının hukuki boyutunun yanında fizyolojik, psikolojik ve sosyolojik boyutlarıyla da incelenmesi ve işçi sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerinin değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Businesses want to increase their profits and provide competitive advantage in cases where the business requires continuity or normal production time is not sufficient to meet the total demand in the market by working uninterrupted. This situation, which takes work out of the ordinary hours, is conceptualized with the Italian word, “cambio” meaning “shift”. The concept of shift work usually refers to a working day divided into three working segments. There are multiple groups of workers in shift work. The work transferred to the other group by the group that has completed its term continues uninterruptedly. In Article 69 of the Labor Law No. 4857, the concept of night in working life is defined as a maximum of eleven hours in each case, starting at 20 at the latest and lasting until 6 at the latest. Night work cannot exceed 7.5 hours a day. According to the law; Those who work at night for one week should be employed during the day for the other week. This situation emphasizes that night work cannot be continuous for workers. In night shift work, the worker whose shift is to be changed cannot be employed in the other shift without resting for at least eleven hours without interruption. Night work destroys the mechanism known as Circadian rhythm that regulates the biochemical, physiological and psychological activities of the organism over a 24-hour period. Circadian rhythm, which plays a role in controlling vital factors such as sleeping and waking up at the right time, blood pressure, blood sugar, heart rate, body temperature, is associated with the hormone melatonin secreted in the dark and asleep. Working during the night hours when the body wants to sleep and repairs itself, disrupts the circadian rhythm and can cause diseases. This situation is also one of the causes of occupational accidents between 01.00-06.00 which is called ”vulnerability window“. Night work will reduce the role of workers in their families and will cause negative effects such as alienation and exclusion from their social relations. For this reason, the individual whose quality of life decreases is likely to face psychological problems such as lack of motivation, job dissatisfaction and burnout in work life. The aim of this study is to examine the concept of night work with its legal dimension as well as its physiological, psychological and sociological dimensions and to evaluate its negative effects on worker health.