Din ve İnsan Bağlamında Deizm
AbstractDeizm, yakın zamana kadar gerçekte Hristiyanlığın hurafe içerikleriyle dolu olan ve bunlara karşı akıl ve mantığın isyan etmesiyle etkili olmaya başlayan dini bir akımdır. Özellikle 17 yüzyıl Newton ve sonrasındaki Keppler, Copernicus ve Galileo gibi doğa bilimcilerinin çalışmalarını etkileyen deizm, akıl kökenli bilimsel yaklaşımın dine uygulanması düşüncesini ortaya çıkarmıştır. Bununla bağlantılı olarak, İslam literatüründe deizm, Allah’ın evreni yarattıktan sonra tabiat kanunlarını devreye sokmak suretiyle evreni kendi haline terk ettiği düşüncesi önemli bir yere sahip olmuştur. Dolayısıyla bu çalışma içerisinde din ve insan bağlamında deizm ele alınacak, deizmin yanlış kullanımına dayalı görüşlere bir eleştiri sunulacaktır. Bununla birlikte, çalışma sonrasında deizmin özgünlüğü ortaya konulmuş olacaktır. Deizm felsefesine göre, kâinatı ve insanı yaratan bir yaratıcı vardır. Fakat yaratıcı yaratma durumunu, yarattığı hiçbir şeyden ve özellikle insandan bir şey beklemeden yaratmıştır. Tanrı yarattıktan sonra hiçbir şeye karışmamakla birlikte, insanları özgür bir halde bırakmıştır. Deizm bu yönüyle, sadece yaratıcıya inanan insanların benimsediği bir akımdır. Fakat bu akıma neden olan faktörlerle bağlantılı olarak deizm belli çevreler tarafından farklı şekillerde ele alınmış ve çarpıtılarak yanlış kullanımlara sebebiyet vermiştir. Bu bağlamda deizmin kendisi de başlı başına kendi içerisinde bazı eksiklik ve yetersizlikler barındırmaktadır. Nitekim deizmin din ve insan arasındaki ilişkiyi oluşturan birçok unsuru dışarda bıraktığı açıktır. Sonuç olarak, her ne kadar deizmde var olan yanlış anlaşılmalardan, yanlış kullanımlardan bahsediliyor olsa da deizmin günümüzde benimsendiği görülmektedir. Çünkü modern çağda insan özgürlüğü insanların din anlayışını ciddi bir şekilde etkilemektedir. Dolayısıyla deizm din ve insan bağlamında bize farklı anlayışlar ve perspektifler sunmaktadır.