Osmanlı Adalet Düşüncesinde Değişim: Kanun-i Esâsî ve ABD Anayasası Bağlamında Karşılaştırmalı Bir İnceleme*
AbstractAdaletin tarihsel yönü güncel siyasi meseleleri çözümlemek üzere başvurulan temel kaynaklarından biridir. Tarihsel adalet incelemelerinde anayasal metinler, karşılaştırmalı inceleme yöntemiyle bir toplumun adalet düşüncesindeki değişimi anlama imkânı sunan özel metinlerdir. Anayasalarda yer alan temel hak ve hürriyetlerle ilgili hükümler anayasayı oluşturanların adalete dair fikirlerini ifade ettiği gibi onların adalet düşüncesindeki değişimin boyutlarını da ortaya koymaktadır. Bu tebliğde Osmanlı anayasasında yer alan temel haklar ve hürriyetler konusu ile ABD’de anayasasındaki temel hak ve hürriyetler konusu karşılaştırılmaktadır. Tebliğde öncelikle Osmanlı anayasasındaki ilgili maddeler tespit edildikten sonra ABD anayasasında yer alan ilgili madde ve hükümlerle karşılaştırılmaktadır. İnceleme sonucunda öncelikle her iki anayasa metninde modern adalet düşüncesinin esas alındığı tespit edildi. İkinci olarak Osmanlı anayasasında temel hak ve hürriyetler ve adalet düşüncesi ile ilgili modern tanımlamaların yapıldığı sonucuna ulaşıldı. Son olarak Osmanlı anayasasında klasik siyaset düşüncesinde yer alan adalet formunun değiştiği ve bunun yerine günümüz anayasalarında görülen bir adalet düşüncesinin benimsendiği anlaşılmaktadır.